İnsan, hayvan, bitki ve ekosistem sağlığını aynı hedefte birleştiren dayanıklılık modeli.
Sağlıklı bir gelecek, yalnızca insanların iyi olmasıyla kurulmaz. İnsan sağlığı, hayvanların, bitkilerin ve ekosistemlerin sağlığıyla aynı sistemin içinde birlikte yükselir ya da birlikte zayıflar. İklim değişikliği, su ve toprak kaybı, habitat bozulması ve kirlilik gibi küresel baskılar; önce doğanın üretkenliğini ve kendini yenileme kapasitesini azaltır, ardından gıda güvenliği, su kalitesi, hastalık riski, ekonomik istikrar ve toplumsal refah üzerinden insana geri döner. Bu nedenle hedef, parçalı çözümler değil, tek bir yaşam sistemini birlikte güçlendiren bütüncül bir dayanıklılık yaklaşımıdır.
Bu model, Tek Sağlık perspektifini sahaya indiren bir uygulama çerçevesi olarak kurgulanır. Amaç, insan, hayvan, bitki ve ekosistem sağlığını ayrı ayrı iyileştirmeye çalışmak değil, aralarındaki bağı güçlendirerek sistemi bir bütün halinde dayanıklı kılmaktır. Model, risk ortaya çıktıktan sonra müdahaleye dayalı tepkisel yaklaşımla sınırlı kalmaz, erken uyarı, önleyici uygulamalar ve sürekli izleme mekanizmalarıyla yönetilebilir olanı büyütür, yönetilemez olanı önler.
Uygulama omurgası üç temel alanda ilerler.
- Birincisi ekosistem sağlığıdır. Su kaynakları, toprak, meralar, ormanlar ve sulak alanlar, yaşamın altyapısıdır. Bu altyapı güçlenmeden üretim ve sağlık kalıcı biçimde korunamaz.
- İkincisi üretim ve gıda sistemidir. Bitki ve hayvan sağlığı, gıdanın güvenli, erişilebilir ve besleyici kalması için kritik bir ön koşuldur. Doğayla uyumlu üretim pratikleri, su verimliliği, entegre zararlı yönetimi ve iyi hayvancılık uygulamaları bu hattın temel araçlarıdır.
- Üçüncüsü toplum sağlığı ve risk yönetimidir. Su ve gıda kaynaklı riskler, zoonotik riskler, sıcaklık stresleri ve çevresel maruziyetler gibi başlıklarda erken uyarı ve önleme kapasitesi güçlendirilir.
Bu dayanıklılık modeli, tek kurumun tek başına yürüteceği bir çalışma değildir. Kamu, yerel yönetimler, üretici örgütleri, akademi, özel sektör ve sivil toplumun aynı hedefte buluştuğu bir saha ortaklığı mimarisi kurulur. Başarı, niyet cümleleriyle değil, ölçülebilir göstergelerle izlenir. Ekosistem tarafında su ve toprak kalite göstergeleri, habitat bütünlüğü ve biyoçeşitlilik işaretleri takip edilir. Üretim tarafında verim dalgalanması, kayıp oranları ve girdi verimliliği ölçülür. Toplum sağlığı tarafında ise su ve gıda güvenliği göstergeleri ile erken uyarı performansı değerlendirilir.
Bu çerçeve, insan sağlığını korumak için doğayı, hayvanı ve bitkiyi güçlendiren, doğayı güçlendirmek için de üretimi doğayla çatıştırmayan yeni bir denge tasarımı önerir. Sonuç, aynı hedefe kilitlenen, birlikte öğrenen, birlikte uygulayan ve etkisini birlikte ölçen bir ortak yaşam dayanıklılığı modelidir.